Dầu lạc đen là gì? Đặc điểm, công dụng và cách ép dầu tại nhà

Dầu lạc đen là dầu thực vật được thu nhận từ hạt lạc đen bằng phương pháp ép dầu cơ học. Một số nơi còn gọi loại lạc này là lạc hoa mèo, trong đó lạc đen Mường Khương là một giống được biết đến tại khu vực vùng cao phía Bắc. Điểm dễ nhận biết của lạc đen là lớp vỏ hạt có màu tím đen hoặc sẫm màu. Khi ép thành dầu, thành phẩm thường có có màu vàng óng, vàng sậm hoặc vàng hổ phách tự nhiên, độ sánh nhất định và mang hương thơm bùi đặc trưng của lạc.

Dầu lạc đen được ép từ giống lạc có phần vỏ hạt màu sẫm, trong đó lạc đen Mường Khương là một loại thường được nhắc đến. So với dầu lạc thông thường, loại dầu này có màu sắc, mùi vị và đặc điểm nguyên liệu khá riêng biệt.

Nếu đang quan tâm đến dầu lạc đen, bạn có thể tìm hiểu từ đặc điểm của loại hạt này, giá trị dinh dưỡng, cách ép dầu cho đến phương pháp bảo quản để sử dụng thuận tiện hơn.

1. Dầu lạc đen là gì?

Dầu lạc đen là dầu thực vật được thu nhận từ hạt lạc đen bằng phương pháp ép dầu cơ học. Một số nơi còn gọi loại lạc này là lạc hoa mèo, trong đó lạc đen Mường Khương là một giống được biết đến tại khu vực vùng cao phía Bắc.

Điểm dễ nhận biết của lạc đen là lớp vỏ hạt có màu tím đen hoặc sẫm màu. Khi ép thành dầu, thành phẩm thường có màu vàng óng, vàng sậm hoặc vàng hổ phách tự nhiên khá rõ, độ sánh nhất định và mang hương thơm bùi đặc trưng của lạc.

Mùi của dầu phụ thuộc vào giống lạc, độ tươi của nguyên liệu, cách xử lý hạt và phương pháp ép. Nếu sử dụng hạt chất lượng tốt và ép đúng kỹ thuật, dầu có thể giữ được hương vị đặc trưng của nguyên liệu thay vì bị lấn át bởi mùi khét hoặc mùi dầu cũ.

Về thành phần, dầu lạc nói chung chủ yếu cung cấp chất béo, trong đó có các axit béo không bão hòa cùng một số hợp chất tự nhiên khác. Tuy nhiên, thành phần cụ thể của dầu lạc đen có thể thay đổi tùy giống hạt, điều kiện trồng trọt và quá trình chế biến.

2. Dầu lạc đen có những đặc điểm gì?

Điểm khác biệt đầu tiên nằm ở chính nguyên liệu. Hạt lạc đen có lớp vỏ sẫm màu và thường được biết đến với đặc trưng riêng về hương vị.

Khi sử dụng để ép dầu, thành phẩm có thể có màu vàng sánh và mùi thơm bùi. Màu sắc đậm hay nhạt không nên được dùng làm tiêu chí duy nhất để đánh giá dầu ngon hay kém chất lượng vì còn phụ thuộc vào giống lạc và phương pháp xử lý trước khi ép.

Một điểm đáng chú ý khác là dầu lạc đen vẫn thuộc nhóm dầu lạc nên giá trị dinh dưỡng chủ yếu đến từ chất béo có trong hạt. Vì vậy, không nên xem dầu lạc đen như một loại “thuốc” có khả năng điều trị bệnh.

Nếu sử dụng làm dầu ăn, điều quan trọng hơn là lựa chọn nguyên liệu sạch, bảo đảm chất lượng và kiểm soát tốt quá trình ép, lọc cũng như bảo quản.

3. Dầu lạc đen có tác dụng gì?

Dầu lạc đen cung cấp chất béo và một số hợp chất tự nhiên có trong hạt lạc. Khi sử dụng với lượng phù hợp trong chế độ ăn uống, dầu có thể góp phần bổ sung năng lượng và chất béo cho cơ thể.

Dầu ép từ lạc đen cũng chứa các thành phần chất béo và các vitamin như các dầu lạc khác. Tuy nhiên trong dầu lạc này lại rất giàu selen, được ví như “vi chất vàng” giúp cơ thể thải độc kim loại. Dầu có 4 công dụng chính, bao gồm:

Thải độc kim loại

Dầu lạc hoa mèo cực kỳ giàu selen - là chất thải độc kim loại cực kỳ tốt cho cơ thể. Selen sau khi được cung cấp vào cơ thể sẽ giúp bẫy các kim loại nặng rồi giúp cơ thể đào thải các kim loại ấy ra ngoài. Đây là chất quan trọng cực kỳ cho sức khỏe.

Chống lão hóa

Trong dầu lạc hoa mèo có chứa nhiều lượng vitamin E giúp duy trì và bảo vệ sức khỏe của làn da. Vitamin E cũng là thành phần quan trọng trong việc chóng oxy hóa tự do gây ra nếp nhăn, quầng thâm hay các dấu hiệu lão hóa.

Làm trắng, dưỡng ẩm mùa khô hanh

Không chỉ dầu dừa, dầu lạc đen cũng có khả năng làm trắng, dưỡng ẩm mùa khô hanh như bao loại dầu khác. Sử dụng dầu pha với nước cốt nửa quả chanh, sau đó thấm lên da, massage nhẹ nhàng 10 - 15 phút sau đó rửa sạch sẽ thấy hiệu quả. Tay, chân cũng có thể làm tương tự để cấp ẩm và làm trắng.

Làm dày tóc

Dầu từ hạt lạc đen có chứa nhiều sterol thực vật, giúp làm dày tóc, tăng cường độ ẩm, tái tạo tóc bị hư tổn. Nhờ có tính chống viêm nên sử dụng dầu lạc còn giảm bong tróc da đầu và điều trị gàu hiệu quả. Sử dụng dầu lạc thoa lên chân tóc và thân tóc, massage nhẹ nhàng rồi ủ trong 10 - 15p, sau đó gội xả sạch lại sẽ thấy tóc suôn mượt rõ rệt. 

Bổ sung chất béo từ nguồn thực vật

Chất béo là một trong những nhóm chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Dầu lạc cung cấp nhiều axit béo không bão hòa, vì vậy có thể được sử dụng để chế biến món ăn thay đổi nguồn chất béo trong khẩu phần.

Tuy nhiên, dầu vẫn là thực phẩm có năng lượng cao nên sử dụng quá nhiều có thể làm tổng lượng calo trong chế độ ăn tăng lên.

Cung cấp vitamin E và các hợp chất chống oxy hóa

Lạc có chứa vitamin E và một số hợp chất có khả năng chống oxy hóa. Một phần các thành phần này có thể hiện diện trong dầu sau quá trình ép, tùy thuộc vào nguyên liệu và phương pháp chế biến.

Vitamin E có vai trò quan trọng đối với hoạt động bình thường của cơ thể, trong đó có chức năng bảo vệ tế bào trước tác động của quá trình oxy hóa.

Hương vị đặc trưng, phù hợp cho nhiều món ăn

Dầu lạc đen có mùi thơm bùi đặc trưng, có thể sử dụng trong nhiều cách chế biến như xào, trộn hoặc nấu ăn tùy nhu cầu.

Với những người thích dầu thực vật có hương vị tự nhiên của nguyên liệu, dầu lạc ép tại nhà là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Có thể tận dụng nguyên liệu sau khi ép

Sau khi ép dầu, phần bã lạc vẫn còn chứa một lượng chất dinh dưỡng nhất định. Tùy vào điều kiện sử dụng, bã có thể được tận dụng làm nguyên liệu cho một số mục đích khác thay vì bỏ đi.

Nếu sử dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc chế biến thực phẩm, cần bảo đảm bã được thu gom sạch, không bị mốc và phù hợp với mục đích sử dụng.

4. Cách ép dầu lạc đen tại nhà bằng máy ép dầu

Nếu có máy ép dầu thực vật, bạn hoàn toàn có thể chủ động ép dầu từ lạc đen tại nhà. Tuy nhiên, chất lượng dầu thu được phụ thuộc khá nhiều vào chất lượng hạt và cách chuẩn bị nguyên liệu.

Bước 1: Chuẩn bị và làm sạch lạc đen

Lựa chọn những hạt lạc còn mới, không bị mốc, mọt hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Loại bỏ đất cát, tạp chất và những hạt không đạt yêu cầu.

Sau đó, xử lý nguyên liệu theo đúng yêu cầu của máy ép. Tùy từng model, lạc có thể cần được làm khô hoặc rang, trong khi một số dòng máy có thể ép nguyên liệu trực tiếp sau khi chuẩn bị.

Không nên áp dụng một mức nhiệt hoặc thời gian rang cố định cho tất cả các loại máy vì mỗi thiết bị có thiết kế và yêu cầu vận hành khác nhau.

Bước 2: Kiểm tra và chuẩn bị máy ép dầu

Trước khi ép, kiểm tra buồng ép, trục ép, phễu nạp nguyên liệu và các bộ phận liên quan để bảo đảm máy sạch và hoạt động bình thường.

Nếu máy có chức năng điều chỉnh nhiệt độ, hãy cài đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Sau đó cho máy vận hành theo đúng trình tự được khuyến nghị.

Bước 3: Tiến hành ép lạc đen

Cho nguyên liệu từ từ vào phễu nạp. Không nên đổ một lượng quá lớn cùng lúc vì có thể khiến nguyên liệu xuống buồng ép không đều.

Trong quá trình ép, theo dõi dòng dầu và phần bã thoát ra. Nếu dầu chảy không ổn định hoặc bã có dấu hiệu bất thường, nên kiểm tra lại độ ẩm và tình trạng nguyên liệu thay vì cố ép liên tục.

Lượng dầu thu được không cố định mà phụ thuộc vào giống lạc, chất lượng hạt, độ ẩm và hiệu suất của từng loại máy.

Bước 4: Lọc và bảo quản dầu

Dầu vừa ép thường có thể chứa các hạt cặn nhỏ từ nguyên liệu. Nếu muốn dầu trong hơn, có thể để dầu lắng rồi lọc qua dụng cụ lọc phù hợp hoặc sử dụng máy lọc dầu.

Sau khi lọc, cho dầu vào chai sạch, khô và có nắp kín. Nên ưu tiên chai có khả năng hạn chế ánh sáng và đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát.

5. Cách bảo quản dầu lạc đen để giữ chất lượng tốt hơn

Dầu tự ép không nên để tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng, nhiệt độ cao hoặc không khí vì các yếu tố này có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa dầu.

Sau mỗi lần sử dụng, cần đóng kín nắp chai và hạn chế mở chai quá lâu. Nếu ép một lượng lớn, nên chia dầu vào các chai nhỏ thay vì sử dụng một chai lớn trong thời gian dài.

Trước khi sử dụng, nên kiểm tra màu sắc, mùi và trạng thái của dầu. Nếu dầu xuất hiện mùi ôi, mùi bất thường hoặc có dấu hiệu biến đổi rõ rệt, không nên tiếp tục sử dụng.

Thời gian bảo quản thực tế không nên áp dụng một con số cố định cho mọi loại dầu tự ép. Nó phụ thuộc vào nguyên liệu, mức độ lọc, điều kiện vệ sinh, bao bì và môi trường bảo quản.

6. Một số lưu ý khi sử dụng dầu lạc đen

Dầu lạc đen vẫn là dầu ăn và cần được sử dụng với lượng phù hợp trong tổng thể chế độ ăn uống. Không nên xem đây là thực phẩm có khả năng thay thế thuốc hoặc điều trị bệnh.

Người có tiền sử dị ứng với lạc cần đặc biệt thận trọng và nên tránh sử dụng các sản phẩm từ lạc nếu đã được xác định dị ứng.

Khi tự ép dầu tại nhà, chất lượng nguyên liệu cần được ưu tiên hàng đầu. Tuyệt đối không sử dụng lạc có dấu hiệu mốc, hư hỏng hoặc bảo quản không đúng cách để ép dầu.

Bên cạnh đó, máy ép dầu cũng cần được vệ sinh sau mỗi lần sử dụng. Dầu và bã lạc còn sót lại có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẻ dầu tiếp theo nếu không được làm sạch đúng cách.

7. Có nên tự ép dầu lạc đen tại nhà?

Nếu thường xuyên sử dụng dầu lạc và muốn chủ động kiểm soát nguyên liệu đầu vào, máy ép dầu cao cấp cho gia đình có thể giúp đơn giản hóa quá trình tự ép dầu.

Thay vì mua dầu đóng chai mà khó kiểm soát hoàn toàn nguồn nguyên liệu, người dùng có thể lựa chọn lạc từ nguồn đáng tin cậy, tự chuẩn bị hạt và ép lượng dầu vừa đủ cho nhu cầu sử dụng.

Đặc biệt, khi sử dụng máy ép dầu phù hợp, quá trình từ nguyên liệu đến dầu thành phẩm được rút ngắn đáng kể. Người dùng có thể chủ động ép nhiều loại hạt khác nhau thay vì chỉ sử dụng riêng lạc đen.

Tuy nhiên, để dầu sau khi ép có chất lượng ổn định, cần quan tâm đồng thời đến ba yếu tố: nguyên liệu sạch, máy ép phù hợp và quy trình vệ sinh – bảo quản đúng cách.